اصطلاحات رایج سینما؛ از میزانسن تا دکوپاژ
اصطلاحات سینمایی مثل یک «زبان رمزی» عمل میکنند که با یادگیری آنها، مخاطب میتواند فیلمها را عمیقتر درک کند. سینما بهعنوان یکی از خاصترین رشتههای هنری، طرفداران زیادی در سراسر دنیا دارد. طی سالهای اخیر نیز به دلیل دیجیتالی شدن بستر پخش فیلمها و سریالها، طرفداران هنر هفتم بسیار بیشتر از گذشته شده است. اگر وارد یک جمع عاشقان سینما شوید، حتما با اصطلاحاتی برخورد میکنید که بسیار رایج هستند، اما احتمالا معنی آنها و دلیل استفاده از آنها را نمیدانید. به همین خاطر در این صفحه از ایران آموزشگاه به بررسی اصطلاحات رایج سینما میپردازیم تا در جمع عاشقان سینما بتوانید اطلاعات خود را با غرور به دیگران نمایش دهید.
در یک مقاله بسیار جالب، مطالب کاربردی و مفیدی در رابطه با معرفی دوره ها هنرهای نمایشی برای ورود به سینما خدمت شما ارائه داده ایم.
بررسی رایج ترین اصطلاحات سینمایی
با گذراندن دوره های حرفه ای بازیگری در بهترین کلاس بازیگری تهران میتوانید تسلط کامل به تمامی اصطلاحات سینمایی و درک درستی از بازیگری داشته باشید.
۱. دکوپاژ؛ یکی از مهمترین اصطلاحات سینما
یکی از مهمترین اصطلاحات رایج در سینما، اصطلاحات دکوپاژ است که قطعا آن را در برنامههای نقد تلویزیون شنیدهاید. اما دکوپاژ چه معنی دارد و در چه شرایطی از آن استفاده میشود؟ این اصطلاح، به معنای «شکستن فیلمنامه به پلانها و نماهای مشخص است. بهطور کلی به فرایند تصمیمگیری کارگردان برای تعیین محل قرارگیری دوربین، سبک نورپردازی، سرعت و نوع حرکت دوربین، زاویه تصویر، تعداد تصاویر یک سکانس و حتی ابعاد تصویر دکوپاژ گفته میشود. وظیفه تعیین تمام این عوامل برعهده کارگردان است و بخش زیادی از کارگردانی را شامل میشود. برخی از کارگردانها قبل از فیلمبرداری دکوپاژ را انجام میدهند و برخی دیگر شرایط آن را در زمان فیلمبرداری تعیین میکنند.
مثال: طراحی پلانها و حرکت دوربین قبل از فیلمبرداری (مثل استوریبوردهای «آلفرد هیچکاک»).
۲. میزانسن در سینما
اصطلاحات رایج بعدی سینما، میزانسن است. این اصطلاحات نیز اهمیت بسیار زیادی در سینما دارد و کارگردانان و منتقدان توجه زیادی به آن میکنند. میزانسن یک لغت فرانسوی است که ترجمه دقیق آن نمایش دادن یا به تصویر کشیدن میباشد. ریشه این اصطلاحات به تئاتر برمیگردد، اما از آن در سینما نیز استفاده میشود. بهطور کلی تمام عواملی که روی صحنه تئاتر یا فیلمبرداری ظاهر میشوند، در زیرمجموعه میزانسن قرار میگیرند. به زبان سادهتر، هرچیزی که جلوی دوربین قرار میگیرد، جزو میزانسن است. البته تعریف میزانسن در سینما و تئاتر بسیار تفاوت دارد. به همین خاطر باید توجه داشته باشید که از این اصطلاحات در چه کانسپتی میخواهید استفاده کنید.
۳. ژانر فیلم
یکی دیگر از اصطلاحات رایج سینما، ژانر فیلم است که احتمالا آن را بسیار شنیدهاید. ژانر به معنای کلی همان دستهبندی یا موضوع فیلم است. در سینما ژانرهای مختلفی وجود دارد که فیلمها در زیرمجموعه یک یا چند مورد از آنها قرار میگیرند. از جمله مشهورترین ژانرها در سینما میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اکشن
- کمدی
- ترسناک
- رواشناختی
- درام
البته باید اشاره کرد که ژانرهای عنوان شده، در دستهبندی ژانرهای اصلی قرار میگیرند. طی سالها، زیرژانرهای زیادی نیز به وجود آمدهاند تا بتوانند موضوع یک اثر سینمایی را به شکلی دقیقتر توصیف کنند. برای مثال ژانر کمدی ترسناک یا اکشن کمدی از این ژانرها هستند.
۴. برداشت در سینما
در بسیاری از برنامههای تلویزیونی نقد فیلم، اصطلاح برداشت را شنیدهاید. برداشت به زمان آغاز فیلمبرداری تا زمان قطع آن در یک سکانس گفته میشود. به عبارت دیگر، هر زمانی که ضبط شروع میشود و به پایان میرسد، یک برداشت است. حال هر برداشت میتواند از چند ثانیه تا چند دقیقه باشد. بهطور کلی برای برداشت در سینما محدودیت خاصی وجود ندارد و هر نما میتواند شامل یک یا چند برداشت باشد.
۵. کات؛ از اصطلاحات رایج سینما
یکی دیگر از اصطلاحات رایج سینما کات است که در بسیاری از فیلمها یا پشت صحنه سریالها آن را شنیدهاید. کات در سینما میتواند دو معنی داشته باشد. زمانی که کارگردان در حین فیلمبرداری اصطلاح کات را اعلام میکند، به معنای قطع فیلمبرداری است. اما در زمان تدوین، به برش هر یک از صحنهها کات گفته میشود. در تدوین از کات برای چسباندن پلانهای مختلف به یکدیگر استفاده میشود.
۶. کلاکت؛ اصطلاحی که قطعا آن را شنیدهاید!
یکی دیگر از رایجترین اصطلاحاتی که در سینما بهوفور استفاده میشود، کلاکت است. اما نکته اینجاست که کلاکت یک اصطلاح نیست و بلکه یک ابزار میباشد. منشی صحنه از این ابزار برای نمایش اطعلات مهمی مانند نام کارگردان، شماره سکانس، شماره برداشت، نام فیلمبردار و … استفاده میکند. قبل از هر برداشت از کلاکت برای نمایش این اطلاعات استفاده میشود. اما چرا این کار در هر برداشت انجام میشود؟ باید گفت که یکی از کاربردهای کلاکت، آسانتر و سریعتر کردن فرایند تدوین است. یک فیلم سینمایی ممکن است هزاران برداشت داشته باشد. در نتیجه کلاکت به تدوینگر کمک میکند تا نظم بیشتری در زمان تدوین داشته باشد.
۷. کلوز آپ و لانگشات
کلوز آپ که به آن نمای بسته نیز میگویند، یکی از اصطلاحات رایج در سینما و از محبوبترین نماها در میان کارگردانان است. یکی از مؤثرترین ابزارها برای انتقال احساسات شخصیت است. در این نما، تنها از گردن تا بالای سر بازیگر در کادر دوربین قرار دارد. عموما از این نما برای به تصویر کشیدن احساسات بازیگر استفاده میشود. چرا که جزئیات صورت در آن کاملا مشخص است. لانگشات نیز یکی دیگر از نماهای محبوب در سینما است که میتواند تمام بدن یک بازیگر یا یک محل قرارگیری او را به تصویر بکشد.
مثال: نمای بسته از چهره بازیگر برای نمایش احساسات (مثلاً اشکهای «آلیشیا ویکاندر» در فیلم دانمارکی)
مثال: نمایش تمام قد بازیگر در لوکیشن وسیع برای تاکید بر تنهایی شخصیت (مثلاً صحنه ساحل در جویای فری).
۸. فلش بک
در بسیاری از فیلمهای سینمایی و سریالها، ما با سکانسهایی روبهرو میشویم که مربوط به گذشته هستند و قبل از خط زمانی فعلی اتفاق افتادهاند. به تصویر کشیدن گذشته در سینما فلش بک یا فلاش بک نام دارد و یک تکنیک سینمایی بسیار کاربردی و محبوب است.
مثال: صحنه بازگشت به کودکی شخصیت اصلی برای توضیح انگیزههایش (مثل گذشته «ویتو کورلئونه» در پدرخوانده ۲).
کدام اصطلاحات در سینما رایج هستند؟
در ابتدا باید گفت که اصطلاحات سینما گستردگی بسیار زیادی دارند و به همین خاطر نمیتوان تمام این اصطلاحات را در یک مطلب بررسی کرد. اما برخی از این اصطلاحات بسیار رایج هستند و حتی فیلمبازها نیز از آنها استفاده میکنند. از جمله اصطلاحات رایج سینما میتوان به دکوپاژ، میزانسن، کات، پلاتو، ژانر، کلوز آپ، لانگشات و … اشاره کرد. در ادامه با هر یک از این اصطلاحات بهصورت جداگانه و کامل آشنا میشویم.
۱. اصطلاحات فیلمبرداری و تصویر
این مفاهیم به نحوه ثبت تصویر و انتقال پیام بصری مربوطاند و در بهینهسازی محتوای آموزشی سینما باید با مثال و کاربرد عملی توضیح داده شوند:
- دکوپاژ (Decoupage): تقسیم فیلمنامه به نماهای مجزا برای برنامهریزی دقیق فیلمبرداری؛ کلیدی برای ایجاد ریتم بصری منسجم.
- میزانسن (Mise-en-scène): چیدمان عناصر صحنه شامل نور، بازیگران و اشیاء؛ ابزار مهم انتقال حس و لحن فیلم.
- کلوزآپ (Close-up): نمای نزدیک برای تمرکز روی جزئیات احساسی یا اشیاء مهم.
- لانگشات (Long shot): نمای دور برای نمایش موقعیت جغرافیایی یا مقیاس صحنه.
- پنینگ (Panning): حرکت افقی دوربین روی محور ثابت، مناسب دنبالکردن سوژه یا کشف تدریجی محیط.
- تیلت (Tilt): حرکت عمودی دوربین برای القای کشف یا تغییر در نقطه دید.
- نمای تعقیبی (Tracking shot): دنبالکردن سوژه با حرکت فیزیکی دوربین؛ افزایش پویایی و همذاتپنداری مخاطب.
- فریم (Frame): کادر تصویر که زاویه دید و تمرکز روایت را تعیین میکند.
۲. اصطلاحات تدوین و روایت
این مفاهیم ابزار شکلدهی به ریتم و ساختار داستان هستند:
- کات (Cut): برش مستقیم بین دو نما؛ متداولترین تکنیک تدوین.
- دیزالو (Dissolve): محو تدریجی یک نما در نمای بعدی؛ انتقال نرم و احساسی.
- فلشبک (Flashback): بازگشت به گذشته برای توضیح یا تقویت روایت.
- فلشفوروارد (Flashforward): پیشنمایی آینده برای ایجاد تعلیق یا غافلگیری.
- مونتاژ (Montage): ترکیب سریع نماها برای القای گذر زمان یا ایجاد مفهومی جدید.
- سکانس (Sequence): مجموعه صحنههای مرتبط با یک موقعیت یا رویداد.
- صحنه (Scene): واحد کوچک روایت که در یک مکان و زمان مشخص رخ میدهد.
۳. اصطلاحات صدا و موسیقی
بعد شنیداری فیلم در ایجاد تجربه احساسی و غوطهوری مخاطب بسیار مؤثر است:
- ساندترک (Soundtrack): موسیقی یا مجموعه قطعات صوتی همراه فیلم.
- نریشن (Narration): روایتگری خارج از قاب که توضیح یا تفسیر داستان را ارائه میدهد.
- دیالوگ (Dialogue): مکالمه بین شخصیتها که روایت و شخصیتپردازی را پیش میبرد.
- لایتموتیف (Leitmotif): تم یا ملودی تکرارشونده مرتبط با شخصیت یا ایده خاص.
۴. اصطلاحات بازیگری و شخصیتپردازی
تمرکز این دسته بر شیوه خلق شخصیت و اجرای نقش توسط بازیگر است:
- اکت (Act): عمل یا رفتار نمایشی بازیگر در صحنه.
- نوآنس (Nuance): ظرایف و جزئیات در بازی که عمق شخصیت را نشان میدهد.
- متد (Method Acting): روش بازیگری که بر تجربه واقعی احساسات شخصیت تمرکز دارد.
- سبک (Style): رویکرد یا امضای هنری بازیگر.
- تیپ (Type): شخصیت کلیشهای با ویژگیهای قابلپیشبینی.
۵. اصطلاحات ژانر و دستهبندی فیلمها
این مفاهیم برای طبقهبندی آثار و هدایت سلیقه مخاطب به کار میروند:
| اصطلاح پرکاربرد سینمایی | توضیح کوتاه اما مفید | مثال کاربردی برای درک بهتر |
| ژانر (Genre) | دستهبندی فیلمها براساس ویژگیهای مشترک داستانی، بصری یا مضمونی (مثلا کمدی، درام، ترسناک) | فیلم «شوالیه تاریکی» در ژانر ابرقهرمانی و اکشن. |
| اقتباس (Adaptation) | فیلمی که براساس یک اثر هنری دیگر (مانند کتاب، نمایشنامه) ساخته شده است. | فیلم «ارباب حلقهها» که اقتباسی از رمان جی.آر.آر. تالکین است. |
| پریکوئل (Prequel) | فیلمی که داستان آن قبلاز وقایع یک فیلم قبلی اتفاق میافتد. | فیلم «حیوانات شگفتانگیز و زیستگاه آنها» که داستان آن قبلاز «هری پاتر» است. |
| سیکوئل (Sequel) | فیلمی که داستان آن ادامه یک فیلم قبلی است. | فیلم «پدرخوانده: قسمت دوم» که ادامه داستان پدرخوانده است. |
| اسپین آف (Spin-off) | فیلمی که روی یک شخصیت یا جنبه فرعی از یک اثر قبلی تمرکز میکند. | سریال «بهتره با ساول تماس بگیری» که اسپین آف سریال «بریکینگ بد» است. |
| تریلر (Trailer) | تبلیغ کوتاه یک فیلم که قبلاز اکران آن منتشر میشود. | ویدیویی چند دقیقهای با صحنههای گلچین شده از فیلم جدید. |
| تیزر (Teaser) | یک تبلیغ بسیار کوتاه و زودهنگام از فیلم که اطلاعات کمی میدهد و بیشتر برای ایجاد کنجکاوی است. | یک کلیپ ۱۰ ثانیهای با یک صدای مرموز و لوگوی فیلم جدید. |
آیا به یادگیری سینما و بازیگری علاقه دارید؟
در این مطلب با برخی از اصطلاحات رایج سینما آشنا شدیم. اما باید گفت که اصطلاحات سینما بسیار گسترده هستند و برای آشنایی با تمام آنها باید بهصورت تخصصی در این حوزه تحصیل کنید. یکی از بهترین روشها برای یادگیری سینما، شرکت در کلاسهای بازیگری یا کارگردانی است.
سوالات متداول
آفیش در سینما یعنی چه؟
به برنامه روزانه عوامل بازیگری، کارگردانی و فنی گفته میشود.
مهمترین اصطلاحات فیلم بازها چه اصطلاحاتی هستند؟
از جمله مهمترین اصطلاحات فیلم بازها میتوان به دکوپاژ، میزانسن، برداشت، کات، سکانس، پلاتو و کلوز آپ اشاره کرد.
تفاوت کات و دیزالو چیست؟
کات، برشی ناگهانی و مستقیم بین دو نماست، در حالی که دیزالو انتقالی نرم و تدریجی بین دو نما ایجاد میکند.
چرا میزانسن در فیلمهای هنری اهمیت بیشتری دارد؟
چون میزانسن با استفاده از نور، دکور، لباس و چینش عناصر صحنه، فضای احساسی و معنایی فیلم را شکل میدهد و در آثار هنری، این فضا نقش اصلی در انتقال پیام دارد.
کلوز آپ چه زمانی بهترین کاربرد را دارد؟
زمانی که کارگردان میخواهد جزئیات احساسات یا واکنشهای چهره شخصیت را به وضوح به مخاطب منتقل کند.
دکوپاژ چگونه به کارگردان کمک میکند؟
با برنامهریزی دقیق نماها، زوایا، حرکات دوربین و نورپردازی، فرآیند فیلمبرداری سریعتر و منسجمتر انجام میشود و نتیجه نهایی کیفیت بالاتری خواهد داشت.
بدون دیدگاه